Döküm teknolojileri açısından bakıldığında, genel olarak ürün üretilmesinde kullanılan döküm yöntemleri bir defa kullanılan ve birden fazla defa kullanılan kalıba döküm olarak 2 ana sınıfta toplanmaktadır.
Döküm parçası üretiminde kullanılan yöntemler:
Kum kalıba döküm
Vakumlu (kum kalıba) döküm
Tam kalıba döküm (EPC)
Kabuk kalıba döküm (shell molding)
Hassas döküm (investment casting)
Manyetik kalıba döküm
Alçı kalıba döküm
Metal (kokil) kalıba döküm
Basınçlı döküm
Savurma (santrüfüj) döküm
Sürekli (kontinü) döküm
Kum Kalıba Döküm: Kum kalıba döküm yöntemi el kalıplama ve makine yardımıyla kalıplama olarak iki bölüme ayrılır. El kalıplamada kalıp kumuna şekil vermek için modeller, maça kutuları, döndürme ve sıyırma şablonları kullanılır. Kuma nihai şekil verme işlemi manuel olarak çeşitli araçlar kullanılmak suretiyle, sıkıştırılarak gerçekleştirilir. Döküm işlemi esnasında yer çekimi kuvvetinden yararlanılır. Yöntem, döküm parçalarının tek veya küçük çaplı seri üretimi için uygundur. 400 tona kadar parçaların dökümü mümkündür.
Makineler yardımıyla gerçekleştirilen kum kalıba döküm yönteminde ise; kalıp kumuna çeşitli makineler kullanılarak şekil verilir. Yine burada da döküm, yerçekimi kuvvetinin etkisiyle gerçekleştirilir. Bir kaç gramdan bir kaç tona kadar parçaların dökümü mümkündür.
Vakumlu (kum kalıba) Döküm: Kalıplama kumunda bağlayıcı
kuvvet olarak vakumun kullanıldığı döküm yöntemi. Kalıbın model tarafında
kalan yüzeyleri plastik bir filmle kapatılır. Tüm döküm işlemi boyunca
vakum işlemi uygulanır. Yöntemde bağlayıcısız kuru kum ve vakum uygulamasının
gerçekleştirilebileceği şekilde dizayn edilmiş dereceler kullanılır.
Bütün döküm alaşımlarının dökümüne uygun olan bu yöntemle 10 tona kadar
parçaların dökümü gerçekleştirilebilir.
Tam Kalıba Döküm (EPC): Bağlayıcısız kalıplama kumu ve döküm
esnasında yanarak yok olan köpük modeller kullanılan döküm yöntemi.
Köpük model, kalıplama makinelerinde kalıplanarak hazırlanan ve döküm
parçasını bire bir temsil eden köpük modeller yolluk sistemlerine yapıştırmak
suretiyle salkım oluşturulur. Oluşturulan bu salkımlar refrakter bir
boya ile çeşitli yöntemler kullanılarak kaplanır. Refrakter boya kurutulduktan
sonra; bağlayıcısız kuru kum içine gömülür ve akabinde sıkıştırmak için
vibrasyon işlemi uygulanır. Sonra sıvı metalin bu modeller üzerine dökülmesi
sonucu köpük model derece derece gazlaşır ve yerini sıvı metal doldurarak
burada katılaşır. Bu döküm yöntemi özellikle dökme demirlerde ve alüminyum
alaşımlarının dökümünde kullanılır.
Kabuk Kalıba Döküm: Kabuk kalıpların
veya kabuk maçaların üretiminde ısıtmalı model plakaları kullanılır.
Kalıplama kumunda bağlayıcı olarak ısı ile sertleşen reçineler kullanılır.
Döküm işlemi yerçekimi kuvvetinin etkisiyle gerçekleştirilir. Yöntem
hemen hemen bütün döküm alaşımlarına uygulanabilir. 150 kg ağırlığa
kadar döküm parçalarının üretimi mümkündür.
Manyetik Kalıba Döküm: Kalıp
kumunda bağlayıcı olarak manyetik kuvvetlerin kullanıldığı döküm yöntemi.
Bu yöntem tam kalıba döküm yönteminin değişik bir türüdür. Bağlayıcı
olarak manyetiklenebilen kalıplama malzemesi ve döküm esnasında yanarak
yok olan köpük modeller kullanılır. Köpük dökümün uygulanabileceği bütün
alaşımlar için uygulanabilir.
Hassas döküm: Bir defalığa mahsus kullanılan,
balmumu veya termoplastik malzemelerden imal edilmiş modellerin kullanıldığı
döküm yöntemi. Bu modeller seramik malzemelerle kaplanır ve bu seramik
sertleştikten sonra eritilerek sistemden geri çıkarılır. Geride kalan
ve dökülecek parçanın şeklini ihtiva eden boşluğa sıvı metal yerçekimi
kuvvetinin etkisiyle dökülerek sıvı metalin burada katılaşması sağlanır.
Yöntem çelik, bakır, alüminyum gibi malzemelerin dökümüne uygundur.
1 gram' dan 75 kg' a kadar olan parçaların dökümü mümkündür.
Alçı Kalıba Döküm: Kum kalıba dökümde olduğu gibi modeller birden fazla kullanılabilir.
Kalıplama malzemesi olarak kumla karıştırılmış alçı kullanılır. Demir
dışı metal alaşımlarının dökümünde kullanılan bu yöntemde; kum kalıba
göre özellikle yüzey hassasiyetinin iyi olması avantajdır. Ancak kum
kalıba döküme göre daha pahalı bir yöntemdir.
Metal (kokil) Kalıba Döküm:
Genellikle dökme demir veya çelikten imal edilmiş ve birden fazla defa
kullanılabilen kalıplar kullanılır. Parçanın boşluk kısımlarını şekillendirmek
için metal maçalar kullanılabileceği gibi; kum yada kabuk maçaların
kullanımı da mümkündür. Döküm işlemi yerçekimi kuvvetinden yararlanılarak
gerçekleştirilir. Seri halde alüminyum, magnezyum, çinko ve bakır alaşımlarının
dökümüne uygundur.
Basınçlı Döküm: Sıvı metalin çelik kalıplar içine
basınçla gönderilmesi şeklinde uygulanan döküm yöntemi. Döküm parçası
içindeki boşluklar çelik maçalar yardımıyla oluşturulur. kalıp ve maçalar
defalarca kullanılabilir. Yöntem çinko, alüminyum, bakır ve bakır alaşımlarının
dökümü için uygulanır. Yüzey düzgünlüğü ve boyutsal kararlılık yöntemin
en büyük avantajıdır.
Savurma (santrfüj) Döküm: Dökme demir veya çelikten
imal edilmiş ve dönen kalıplarda santrfüj kuvvetinin etkisiyle döküm
işleminin gerçekleştirildiği yöntem. Büyük kalıplar refrakter bir malzeme
ile kaplanarak ta kullanılabilir. Yöntem boru, bilezik vb. gibi yuvarlak
parçalara uygulanır. Dökme demir, çelik ve bakır alaşımları 2 ton ağırlığa
kadar bu yöntemle dökülebilir.
Sürekli (kontinü) Döküm: Kalıp olarak
grafit veya metalik malzemeler kullanılır. Sıvı metal sürekli olarak
su soğutmalı kalıba dökülürken, katılaşan metal ise alt tarafından yine
sürekli olarak alınır. Kalıba döküm işlemi yine yer çekim kuvvetinin
etkisiyle gerçekleştirilir. Kalıp defalarca kullanılabilir. Yöntem çubuk,
boru ve profillerin dökümüne uygundur.
İnoTec Teknoloji Yönetim Danışmanlığı,
döküm teknolojileri konusunda uzmanlık alanına sahip danışmanları ile
müşterilerine döküm yöntemlerinin başarı ile endüstriyel uygulaması,
problemlerin çözümü, üretim maliyetlerinin düşürülmesi, yeni tekniklerin
uygulanması, ürün ve proses kalitesinin arttırılması konularında danışmanlık
ve eğitim hizmetleri sunmaktadır.
Danışmanlıkta Yeni Bakış Açısı
InoTec, "kopyala/yapıştır" yöntemi ile sadece döküman kullanarak ISO 9000 altyapısı kurmaya çalışan sözde danışmanlara karşın kalite yönetim sistem dökümanlarını www.inotecbilgimerkezi.com adresinde ücretsiz olarak kullanıma sunmaktadır.
Bay
Kalite Danışmanı
Bay Kalite Danışmanı derki: "Şirketinizde ISO 9000 çalışması yapmak ve sonuçta belge almak istiyorsanız; belge almaya değil, sistem kurmaya odaklanın. Aksi halde orta ve uzun vadede çok büyük mali kayıplara uğrayabilirsiniz. Bu aşamada belgelendirme firmalarından sizin üzerinizden KOMİSYON alan danışmanlık şirketlerine karşı uyanık olunuz."
Genel Katılıma Açık Eğitimler
2008 Yılı 1. Dönem Genel Katılıma Açık Eğitim Programıiçin lütfen tıklayınız.
InoTec Eğitim Merkezi - Tepe Sitesi No: A7, Göksu, Kavacık - İstanbul
Tel: +90 216 668 09 92 - 93 Fax: +90 216 668 09 94